Vrijmetselarij 1

Vrijmetselarij

Geplaatst op Categorieën Sterke verhalen

“Het geheim ben jij zelf”

Hotspots editie 14

Tekst: Lilian van de Kamp – Fotografie: Heidy Bouw

Noorlag, voorzitter van de Harderwijkse loge, legt het uit: “Je zou de vrijmetselarij kunnen vergelijken met een soort filosofische mannenclub, broeders noemen wij elkaar. Waar het allemaal om draait is jijzelf en jouw gedrag. Je werkt aan jezelf, je spiegelt je ideeën en gevoelens aan die van anderen, je komt er om je te verdiepen, te verbreden en te verrijken. Een vrijmetselaar zoekt dàt wat mensen verbindt en probeert weg te nemen wat hen verdeelt. En het geheim? Omdat je in de loge aan jezelf werkt, valt er weinig te vertellen aan de buitenwereld. Het enige geheim dat er is, ben jij zelf.” Na zijn uitleg begrijpen we iets meer van de vrij-metselarij: het is een groep mannen, die door met elkaar te praten en discussiëren, een beter beeld van zichzelf kunnen vormen. En wie zichzelf kent, kent ook zijn verbeterpunten. Niets vreemds aan. Maar dan de verschillende ritualen. Het zijn een soort toneelstukken, Blom noemt ze mantra’s, die de leden helpen bij hun streven naar meer kennis over zichzelf. Deze ritualen worden van begin tot eind beschreven op het internet en staan symbool voor de persoonlijke ‘reis’ die de vrijmetselaar maakt. Wie zich wil aanmelden bij de orde, gaat eerst in gesprek met enkele leden van de loge. De daadwerkelijke toetreding tot de vrijmetselarij vindt plaats via een inwijdingsrituaal dat de broeder naar de eerste graad brengt: leerling.

Inwijdingsrituaal

Wat gebeurt er tijdens zo’n rituaal? Kort samengevat wordt de kandidaat gereed gemaakt voor zijn eerste reis, die niet meer is dan een geblinddoekte wandeling door de loge, via het Noorden, Oosten, Zuiden en weer terug naar het Westen. Tijdens deze reis komt hij verschillende hindernissen tegen die hij moet overwinnen. Zoals een ruwe steen waar hij tegenop loopt, maar waarbij zijn begeleider voorkomt dat hij valt. Daarna kan de kandidaat, verlicht door wijsheid die hij daardoor heeft opgedaan, zijn reis vervolgen. De verschillende hindernissen staan onder andere voor weerstand en strijd die de vrijmetselaar zal tegenkomen in zijn leven. In totaal maakt hij de reis drie keer en tijdens die laatste ronde komt hij geen hindernissen meer tegen. Daarna legt hij een gelofte af en wordt de kandidaat aan-genomen tot leerling-vrijmetselaar. Binnen de vrijmetselarij wordt gewerkt met verschillende graden. Een broeder begint als leerling en mag na ongeveer een jaar de stap naar gezel maken. Als de broeder voldoende groei heeft doorgemaakt, zal hij uiteindelijk verheven worden tot meester. Hiermee is dus het plot en de reden van het rituaal bekend. Het blijft misschien ongewoon, maar het mysterie er om heen blijkt toch minder mysterieus dan gedacht.

Symbolen

Naast de ritualen zijn er ook de symbolen die belangrijk zijn voor een vrijmetselaar. De drie zogenaamde ‘grote lichten der vrijmetselarij’ worden gevormd door de Bijbel, een passer en een winkelhaak. De Bijbel wordt symbolisch gebruikt, omdat het een heilig boek is waar het merendeel van de Nederlandse Vrijmetselaars zich achter kan scharen. Dit mag echter ook een ander heilig boek zijn. “De winkelhaak staat voor de verhouding tussen broeders, dat wij er naar moeten streven altijd in een rechte verhouding uit elkaar te gaan. We moeten elkaar recht in de ogen kunnen kijken na afloop van een discussie. Een passer hoort daar ook bij. De passer staat symbool voor de bandbreedte van je denkwijze. Soms is het nodig meer studie te verrichten over een bepaald thema, voordat je er iets zinnigs over kunt zeggen. Daardoor kun je de bandbreedte verkleinen.” Misschien wel de mooiste symboliek uit de vrijmetselarij is de ruwe steen waarin een zuivere kubiek schuilt. “Iedere broeder begint als een ruwe steen. Het is te vergelijken met de beeldhouwwerken van Jan Wolkers, waar hij eens over zei: ‘Ik maak helemaal geen beeld, dat beeld zit er al in. Ik hak alleen wat steen er omheen weg.’ Dat is wat wij geloven, dat er in iedere ruwe steen een zuivere kubiek zit. Het heeft werk nodig om dat er uit te halen. En dat doen wij hier met de broeders onder elkaar.”

Bouwwerk

“Als je de samenleving ziet als een bouwwerk, is een vrijmetselaar een onderdeel, een steen als het ware, van dat grote bouwwerk. Men moet dus wel begrijpen dat het allemaal leuk en gezellig kan zijn om in de beslotenheid van de club aan jezelf te werken, maar uiteindelijk moet je er natuurlijk ook iets mee doen buiten de loge, om die zuivere kubiek te creëren. Er zit een filosofie achter van verbeter de wereld en begin bij je-zelf.”

Vrijmetselarij versus geloof

Een filosofie die niet meteen in strijd is met het geloof. Toch wordt er vanuit het geloof nog altijd sceptisch naar de vrijmetselarij gekeken. “Zeker hier op de Veluwe, waar toch nog vrij traditioneel wordt gedacht.” Blom en Noorlag begrijpen wel waarom veel Veluwenaren sceptisch  zijn. “Het christendom speelt hier een hele grote rol. Christenen erkennen bijvoorbeeld Jezus als verlosser en daar mag niet aan getwijfeld worden. Het geloof, of dat nou de islam is of het christendom, laat net als alle andere dogmatische stromingen, mensen in een bepaalde richting denken. Allemaal met de neuzen dezelfde kant uit. En dat is waar het botst met de vrijmetselarij. Vrijmetselaars kijken niet in één richting, maar bekijken ook andere richtingen en opties.”

Toch heeft loge Flevo zeer gelovige mensen in hun gezelschap zitten, zowel christenen als moslims.

“Wij hebben broeders die denken dat er helemaal niets is tussen hemel en aarde en broeders die absoluut geloven dat in alles God zit. Juist door die verscheidenheid kunnen wij elkaar verrijken. Er zijn meerdere wegen die naar hetzelfde doel leiden. Wij willen dus niet pretenderen dat dit de weg is. Het is slechts één weg. Vrijheid staat bij ons voorop en daar hoort vrijheid van geloof bij. Als je als vereniging los wilt staan van dogma’s, kun je niet een dogma gaan creëren door te zeggen dat iemand ergens niet in mag geloven.”

Afspiegeling van maatschappij

Loge Flevo heeft momenteel achtentwintig leden. In heel Nederland is het aantal vrijmetselaars nu ongeveer 6500. De vraag is natuur-lijk of die leden ook een afspiegeling zijn van de maatschappij of dat er alleen hoogopgeleide gepensioneerde mannen bij zitten. “Wij hebben een gezelschap dat bestaat uit broeders uit verschillende culturen, verschillende overtuigingen en zowel hoog-, als laagopgeleide mannen. De leeftijden lopen uiteen van dertig tot tweeënnegentig. Wat het werk van onze leden betreft, moet ik bekennen dat ik van slechts een kwart weet wat hun baan is. Dat vind ik dus wel weer opvallend. Of je nou directeur bent van een groot bedrijf of je iedere dag lichamelijke arbeid moet verrichten, bij ons maakt dat niets uit.” Een redelijke afspiegeling dus van de helft van de maatschappij, want vrouwen mogen nog steeds geen lid worden van loge Flevo. Is dat niet een beetje een ouderwetse gedachte? “Deze vraag krijgen wij altijd. Er zijn verschillende redenen voor het feit dat we geen vrouwen inwijden. Ten eerste is het de traditie, die al 250 jaar bestaat, die we in stand willen houden. Ten tweede denk ik dat het juist heel bijzonder is om met mannen onder elkaar te zijn, zonder dat zij dat ‘haantjesgedrag’ vertonen dat ontstaat als er vrouwen bij komen. Als de broeders dit lezen, vrees ik wel dat ik dit moet gaan verdedigen tijdens onze eerstvolgende bijeenkomst,” vertelt Noorlag lachend. “Wereldwijd zijn er wel vrouwenloges in opkomst, maar wat de mannen in de loge met elkaar bespreken, doen vrouwen waarschijnlijk gewoon met vriendinnen onder elkaar.”

Vriendschap versus broederschap

Tijdens de discussies in de loge, die zij comparities noemen, wordt er van alles besproken. “Of het nou gaat over mijn vakantie naar Spanje of het hindoeïsme in India, het gaat er om wat de relatie van het onderwerp is tot jezelf. En daar zit bij iedereen zo veel verscheidenheid in, dat we weke-lijks bij elkaar komen en toch steeds weer nieuwe onderwerpen hebben om over te praten.” Gaat de broederschap hiermee verder dan vriendschap? Volgens Cor Noorlag is het anders: “Ik heb vrienden waarvan ik niet hoop dat zij bij de vrijmetselarij komen, omdat zij waarschijnlijk niets van onze ritualen begrijpen. Daarnaast is het zo dat je je vrienden zelf uit zoekt, maar je niet van te voren weet wie er in de broederschap zitten. Met de ene broeder kun je vast beter opschie-ten dan met de andere broeder. Bij ons zit je niet in een vriendencontext, want je werkt aan jezelf. Wel is het zo dat respect heel hoog in het vaandel staat. Zonder respect kun je nooit in vrijheid met elkaar praten. Omdat je veel bij elkaar zit en je vertrouwen in elkaar hebt, kan daar een vriendschap uit ontstaan.” Wordt er ook wel eens een vertrouwen geschonden onder de broeders? Blom: “Natuurlijk,” begint Blom. Als er vertrouwen wordt geschonden wordt de winkelhaak er bij gehaald, zodat de broeders uiteindelijk weer in een rechte verhouding uit elkaar gaan. “We lijken af en toe net mensen,” zegt hij lachend.