Jorrit Heinen 1

Jorrit Heinen

Geplaatst op Categorieën Sterke verhalen

Delfts blauw uit Putten

Hotspots editie 31

Tekst: Lilian van de Kamp

Wie denkt dat Delfts blauw alleen in Delft wordt gemaakt, heeft het mis. Een van de grootste producenten van ons land zit namelijk gewoon hier op de Veluwe. Op het industrieterrein van Putten bevindt zich Heinen Delftware. Zo dicht bij huis zijn wij ontzettend nieuwsgierig naar dit stukje Hollandse kunst.

In veel oude boerderijen hier op de Veluwe vind je ze nog. Van die Delfts blauwe borden op de schouw of Delfts blauwe tegels bij de haard. Jorrit Heinen, directeur van Heinen Delftware, heeft zelf ook enkele Delfts blauwe pronkstukken in huis, die volgens hem juist mooi tot hun recht komen in een modern interieur. Delfts blauw is een stukje Hollandse geschiedenis dat blijft, maar gaat ondertussen ook met zijn tijd mee. Er worden tegenwoordig ook producten in nieuwe, moderne vormen gemaakt, zoals bijvoorbeeld de populaire tulpenvaas.

Klederdracht versieren

De producten van Heinen worden verkocht in hun winkels in het hart van Amsterdam en Delft, die vol staan met Delfts blauw. Wij spreken Jorrit in Putten, waar een groot deel van de productie plaatsvindt en ook het ontstaan van het bedrijf ligt. Nou ja, dat is niet helemaal waar, want de echte basis ligt in Bunschoten-Spakenburg, waar grondlegger Jaap Heinen, de vader van Jorrit, oorspronkelijk vandaan komt. Jorrit: “In Bunschoten-Spakenburg droegen veel mensen destijds de traditionele klederdracht met kraplappen. Deze werden met allerlei decors beschilderd. Mijn vader was altijd al creatief en één van zijn zussen vroeg of hij zo’n kap wilde beschilderen. Later kwam er een tante die vroeg of hij wat vazen wilde beschilderen. Voor hij het wist kreeg hij de ene na de andere opdracht binnen.”

Van Putten naar Amsterdam

Jaap Heinen schilderde in de Japanse en Chinese imaristijl, met veel oriëntaalse kleuren en motieven. Pas later is hij zich gaan verdiepen in Delfts blauw. In het begin van de jaren tachtig startte hij een winkel in Putten. Zoon Jorrit kwam toen net van school. “Ik hielp mijn vader wel eens in het atelier en toen ik een keer een bord beschilderde en voor 25 gulden kon verkopen, kwam de handelsgeest in mij naar boven. Toen ik zestien was, kon ik een brommer kopen van het geld dat ik verdiend had. Toen besloot ik echt aan de slag te gaan bij mijn vader.” Dat was voor vader Jaap een mooie stimulans om serieus werk te gaan maken van hun hobby. Jorrit: “We begonnen een winkel aan de Prinsengracht in Amsterdam. Elke dag reisden we op en neer tussen Putten en Amsterdam. Met het oog op de toeristen kwam in Amsterdam de focus meteen op Delfts blauw te liggen. We hebben samen in korte tijd een collectie aangelegd. In onze winkel zaten we samen te schilderen. De toeristen vonden het prachtig.”

Meester-schilders

Om zijn schilderkunst te verbeteren ging Jorrit drie maanden in de leer bij het toenmalige Ambachtencentrum in Amsterdam. “Ik heb daar les gekregen van echte meester-schilders, oude rotten in het vak. Van hen heb ik ontzettend veel geleerd, vooral over de techniek van het schilderen. Je werkt op poreus materiaal, dat is anders dan schilderen op doek. En je schildert op een bijna aquarelachtige manier. Het moet er in één keer goed opstaan. Je kunt er niet, zoals met olieverf, aan blijven sleutelen.” Inmiddels heeft zoon Jorrit de leiding over het bedrijf en daardoor nog maar zelden een penseel in de hand. “Mijn vader schildert nog wel steeds. Hij blijft het een leuke hobby vinden, dus helpt nog graag een handje mee.”

Toeristen

Omdat veel Nederlanders zelf geen Delfts blauw meer kopen, vormen toeristen het grootste deel van zijn afzetmarkt. “Vooral veel Russen en Chinezen zijn liefhebbers van onze handgeschilderde producten uit het hogere segment. Voor deze producten werken wij met verschillende freelancers hier in Nederland die de schilderacademie hebben afgerond. Vanuit huis beschilderen zij producten als grote tegeltableaus of luxe vazen. Voor het lagere segment dat gericht is op de toeristen hebben we een fabriek opgezet in China, die sinds februari operationeel is. Het stadje waar de fabriek staat is een echt aardewerkstadje. Een groot avontuur omdat je natuurlijk met lokale producenten werkt.”

Statussymbool

Dat Nederlanders het Delfts blauw niet op waarde weten te schatten, vindt Jorrit wel jammer. “Vroeger was het een statussymbool om Delfts blauw in huis te hebben. Men gaf een maandsalaris uit aan een Delfts blauw bord. Als je wilde uitstralen dat je rijk was, zorgde je ervoor dat je Delfts blauw in huis had. Nu koop je een grote tv.” In de jaren zeventig kreeg het Delfts blauw ineens een truttig imago. Jorrit: “Er is een tijd geweest dat Delfts blauw absoluut niet meer kon. Nu mag het wel weer, maar wel met een knipoog. Het mag niets kosten. Een Nederlander koopt geen dure Delfts blauwe vaas, maar geeft bij Xenos wel een paar euro uit aan een Delfts blauwe decoratie.” Toch heeft het bedrijf door de toeristen niets te klagen. “Een van de populairste producten op dit moment is de tulpenvaas. Deze hebben we dan ook in verschillende uitvoeringen van klassiek tot modern.“

Creatieve ruimte

Is Delfts blauw een vorm van kunst? “Tja, over kunst valt te twisten. Waar ligt de grens tussen kunst en ambacht? Er zitten duidelijk kunstzinnige werken tussen. Iedere fabrikant in Nederland heeft een eigen stijl van schilderen. Onze producten staan bekend om de rijke versiering. Wij zijn de enige producent die haar schilders wat creatieve ruimte geeft. Als ze het mooier kunnen maken, dan mag dat. Hetzelfde model wordt telkens op een andere manier beschilderd. Bij De Koninklijke Porceleyne Fles, Nederlands oudste aardewerkfabriek, waar we overigens nauw mee samenwerken, wordt bijvoorbeeld telkens dezelfde decoratie aangebracht door middel van sjablonen. Onze schilders zitten minder in een keurslijf. Sommigen werken volgens een voorbeeld, anderen gaan helemaal hun eigen gang.” Maar hedendaagse taferelen hoeven we volgens Jorrit niet te verwachten op vazen en borden. “De oud Hollandse tafereeltjes, klederdrachten, landschappen met molens en oude stadsgezichten uit de 17e of 18e eeuw blijven onderwerp van de beschildering. Dat zal waarschijnlijk nog lang zo blijven.”

Benieuwd naar de producten van Heinen Delftware, ga dan eens langs bij de winkels van Jorrit Heinen. In zowel Delft als Amsterdam zijn de winkels gevestigd in rijksmonumenten. Ga je naar de winkel in de bekende Amsterdamse Munttoren, dan kun je hier ook de Delfts Blauw Experience ervaren, een verrassend en multimediaal kijkje in de keuken van het ambacht.

www.heinen-delftware.nl