Desmond Tutu 1

Desmond Tutu

Geplaatst op Categorieën Sterke verhalen

Volksheld

Hotspots editie 30

Tekst: Lilian van de Kamp
Fotografie: Henk Merjenburgh

Hij doet me een beetje denken aan mijn opa. Vrolijk, vriendelijk, een warm mens en altijd klaarstaand voor een ander. Desmond Tutu (81) is zo iemand die je de rest van je leven bijblijft. En ik weet zeker dat ik niet de enige ben die er zo over denkt, want deze aartsbisschop in ruste heeft heel veel betekend voor zijn land, Zuid-Afrika. In 1984 won hij daarom zelfs de Nobelprijs voor de vrede.

Vijf vragen voor Tutu

Desmond Tutu was recentelijk, waarschijnlijk voor de laatste keer, in Nederland. Dus toen we een uitnodiging ontvingen om hem te ontmoeten, wilden we deze kans absoluut niet aan ons voorbij laten gaan. We ontmoeten hem in Deventer, in het Sandton Hotel waar hij tijdens zijn bezoek verblijft. We mogen hem vijf vragen stellen, maar door zijn lange antwoord, blijft het slechts bij één.
Tutu is naar Nederland gekomen op uitnodiging van zijn goede vriend Prof. Dr. Harold Robles, oprichter van Medical Knowledge Institute (MKI), die erin slaagde Tutu te winnen voor zijn organisatie. De voormalig aartsbisschop van de anglicaanse kerk in Kaapstad is beschermheer van MKI. “Ik verbind mij graag aan humanitaire projecten die direct, bewijsbaar en concreet bijdragen aan betere leefomstandigheden van minder bevoorrechte personen. Robles probeert mensen niet uit de sloppenwijken te halen, maar geeft ze kennis waardoor hun bestaan beter wordt.”

Educatie

Volgens MKI is kennis over hygiëne en gezondheid de basis voor de verbetering van de leefomstandigheden. Daarom hebben zij in verschillende townships Health Information Centers opgezet. Hier kunnen mensen uit alle lagen van de bevolking terecht voor educatie en gezondheidszorg. “Het zijn er honderden,” roept Tutu enthousiast. Maar Harold verbetert hem: “Dat zouden we willen, maar het zijn er tot nu toe negenendertig.”

Waarom kan deze organisatie een verschil maken?

“Ik kom uit een deel van de wereld waar grote verschillen zijn. In de arme delen kunnen mensen niet veel aan hun leven veranderen. Maar in deze centra wordt de mensen geleerd dat zij zelf hun leven in handen hebben. Ze zitten niet vast. MKI leert ze vaardigheden en leert ze regie te nemen over hun eigen leven. Ze worden meer zelfbewust gemaakt. Iedereen heeft een talent, maar niet iedereen realiseert zich dat. Er zitten veel ruwe diamanten verborgen in de townships. Die blijven vaak onontdekt, omdat deze mensen geen kansen hebben gekregen. MKI zorgt dat ze kansen kunnen krijgen.”

Na het plassen, handen wassen

MKI leert de mensen alles over persoonlijke verzorging. Tanden poetsen, anticonceptie, het voorkomen van hiv of informatie over menstruatie en hygiëne. Handen wassen als je naar het toilet bent geweest. Maandverband of tampons gebruiken als je menstrueert. In Nederland doodgewoon, maar in Zuid-Afrika nog niet. Het idee achter deze lessen: met medicijnen alleen kun je niet alle ziektes bestrijden.?“Educatie en voorlichting zijn van levensbelang. Naast het delen van kennis willen we ook helpen bij het ontwikkelen van vaardigheden in communicatie. Hierdoor lukt het zelfs om mensen van de straat te krijgen en een baan te laten vinden.”

“Mijn vrouw en ik hebben geluk gehad. Wij zijn geboren in sloppenwijken, maar dat tekent ons niet. You can reach for the stars. We zouden graag mensen willen inspireren. Je kunt worden wie je wilt worden,” aldus een bevlogen Tutu. Toch is het Tutu zelf niet gemakkelijk gemaakt. Als kind wilde hij graag arts worden, maar hij moest die droom  opgeven door zijn huidskleur. Dus ging hij studeren voor leraar. Maar toen de Zuid-Afrikaanse regering een onderwijssysteem invoerde, een van de wetten van het apartheidsbeleid, waardoor het zwarte onderwijs zwaar achteruit ging, nam hij uit protest ontslag. Hij begon aan een studie theologie en trad toe tot het priesterschap. Daarmee wist hij zijn passie voor zowel geneeskunde als onderwijs te vervullen.

Ubuntu

“Stel je voor wat voor verlies de wereld had geleden als de apartheid was gebleven. Maar de apartheid verloor, dus dat kunnen we achter ons laten.” En dat de apartheid officieel is afgeschaft hebben we mede aan Tutu te danken. Anders dan andere anti-apartheidshelden die uiteindelijk het blanke geweld met verzetsgeweld beantwoordden, heeft Tutu zich altijd tegen geweld uitgesproken. “Met vechten schiet je niets op. Het is het beste voor iedereen als we leren samen te leven. We moeten proberen het beste uit elkaar te halen. Ubuntu. Ik kan pas zijn wie ik ben, als jij bent wie je bent.”

Rechtvaardigheid

Door middel van lezingen en preken bracht hij zijn boodschap van verzet, verzoening, hoop en rechtvaardigheid. “Vrede zonder rechtvaardigheid is onmogelijk.”Daarnaast steunde hij de economische boycots tegen de blanke regering, die uiteindelijk van doorslaggevende betekenis zouden zijn in het apartheidsregime. Als hij later aartsbisschop is weet hij vele mensen te bereiken met zijn anti-apartheidsboodschappen en maakt hij mensen bewust van het onrecht. Gelijkheid en verzoening, dat wilde hij. Tutu geloofde hier heilig in. In 1984, nog voor de apartheid ten val kwam, ontving hij voor zijn werk de Nobelprijs voor de vrede.
Tegenwoordig wordt Tutu gezien als toonaangevende morele stem. Een icoon van hoop, ook ver buiten de kerk en Zuid-Afrika. Hoe het nu met zijn land gesteld is? Tutu: “In Zuid-Afrika gaat het nog niet goed nu, maar het is vele malen beter dan het geweest is. Nu weten ze wat vrijheid is. Dat de wet er is om ze te beschermen.”

Verantwoordelijkheid

“Ik hoop dat de wereld een betere wereld wordt. Na de rassendiscriminatie hebben we nu met conflicten tussen religies te maken. Ik weet dat we allemaal vrijheid van meningsuiting hebben, geweldig natuurlijk. Maar je hebt ook verantwoordelijkheid. Dus elkaars religie bespotten met cartoons of films vind ik niet goed. Ga verantwoord om met je vrijheid van meningsuiting, dan wordt het een betere wereld.”

 

Dan vertelt hij een verhaal over de hemel en de hel.

 

“In de hel zitten mensen rondom een grote tafel, waar heel veel eten op ligt. Zij hebben allemaal een lepel gekregen, maar deze lepel is heel lang, dus zij krijgen het eten niet in hun mond. De mensen om de tafel zijn daardoor broodmager. In de hemel staat zo’n zelfde grote tafel, met heel veel eten en lange lepels. Daar hebben de mensen om de tafel gevulde magen. Hoe dat komt? Omdat deze mensen de lepel gebruiken om bij de persoon tegenover het eten in de mond te stoppen.” Een mooie uitleg van zijn gedachte dat we er samen, met elkaar, het beste van kunnen maken op de wereld.

Hij sluit zijn monoloog af met een korte, maar krachtige boodschap voor iedereen: “Dream of a better world. Dream.”